Het kan: goed onderwijs met minder bevoegde leerkrachten, dat blijkt uit praktijkgericht onderzoek van Hogeschool Leiden en Onderwijsregio Haaglanden, uitgevoerd met zes basisscholen in Den Haag en omgeving.
Het lerarentekort is dagelijkse realiteit: in Den Haag ontbreekt inmiddels bijna één op de vijf leraren. Toch laten zes Haagse scholen zien dat zij door hun onderwijs anders te organiseren en te experimenteren, bijvoorbeeld met minder bevoegde leraren, toch kwalitatief goed onderwijs bieden. Door een duidelijke taakverdeling vast te leggen en samenwerking in het team te versterken, slagen zij erin de werkdruk te verlagen zonder in te leveren op onderwijskwaliteit. Dankzij dit onderzoek hoeven deze scholen geen klassen meer naar huis te sturen als een leerkracht ziek is. Hieruit blijkt dat anders organiseren echt werkt en ‘meer mensen voor de klas’ niet de enige oplossing is voor het lerarentekort.
Concrete handvatten om onderwijs anders te organiseren
Met het onderzoek Goed onderwijs met minder leerkrachten heeft projectleider / onderzoeker Karlijn de Jong (Hogeschool Leiden) in kaart gebracht hoe basisscholen kwalitatief goed onderwijs kunnen blijven bieden binnen de realiteit van een afnemend aantal bevoegde leerkrachten. Het doel is om onderwijsprofessionals concrete handvatten te geven om onderwijs anders te organiseren, passend bij hun leerlingen, team, context en onderwijsvisie, zónder dat de onderwijskwaliteit (en werkbaarheid) onder druk komt te staan.
Werkwijze
Samen met zes scholen uit de Onderwijsregio Haaglanden is in en met de praktijk onderzocht welke oplossingen kansrijk zijn om met schaarste om te gaan, en wat daarvan werkt in het dagelijks onderwijs. De praktijkervaringen en de vindingrijkheid in teams is gecombineerd met wetenschappelijke inzichten.
Er is zichtbaar gemaakt hoe teams hun onderwijs organiseren wanneer het aantal leerkrachten beperkt is: welke keuzes ze maken, hoe ze taken verdelen, welke rollen anders worden ingericht, hoe ze de dag- en weekstructuur aanpassen, en hoe ze samenwerking (binnen en buiten de school) benutten.
Vanaf de start in 2024, de Open Scholendag in 2025 tot aan de publicatie van het onderzoeksrapport is er nauw samengewerkt met de deelnemende scholen: de Waterlelie, de Spiegel, de Gantel, KC Leyenburg, de Waterwilg en de Regenboog en besturen: Lucas onderwijs, Panta Rhei en SCOH.
Samenvatting onderzoek
Het onderzoek Goed onderwijs met minder leerkrachten levert scholen naast zes praktische casussen een overkoepelende analyse van “manieren van anders organiseren” op. In het onderzoek zijn twee onderscheidbare manieren van werken uitgewerkt. In de casussen is te zien dat scholen soms duidelijk voor één manier kiezen en soms elementen combineren. Per benadering (en voor combinaties) beschrijft het verslag wat belangrijk is om het werkbaar en kwalitatief goed te houden. Uit de zes casussen zijn vier factoren gedistilleerd die opvallend consistent ondersteunend blijken wanneer scholen goed onderwijs willen blijven bieden met minder leerkrachten. Deze factoren zijn apart opgenomen en zijn onderbouwd met wetenschappelijke inzichten én met concrete ervaringen van de scholen.
Samen bieden deze opbrengsten handvatten zonder blauwdruk: het onderzoek helpt schoolleiders en teams om sneller en bewuster keuzes te maken, te leren van collega-scholen en voort te bouwen op bestaande kennis, zodat ze niet telkens opnieuw het wiel hoeven uit te vinden maar kunnen vertalen naar wat past bij hun eigen context en ontwikkelproces.
Download het onderzoeksrapport
Podcast Goed onderwijs met minder leerkrachten: vier boeiende gesprekken over anders organiseren in het basisonderwijs
In de serie spreekt Karlijn de Jong met bestuurders, schoolleiders en leerkrachten over wat werkt, wat schuurt en wat nodig is om nieuwe werkwijzen vol te houden. Aan de hand van vier terugkerende succesfactoren biedt de podcast een inkijk in hoe scholen onderwijs, rollen en samenwerking anders organiseren.
Meer informatie
Voor meer informatie over dit project kunnen geïnteresseerden contact opnemen met Karlijn de Jong via jong.de.k@hsleiden.nl