Een verkennend onderzoek door het CAOP (2025) over wat cijfers en onderzoek laten zien in het po, vo en mbo.
Het vergroten van de instroom en het onderwijs toekomstbestendig organiseren zijn belangrijke pijlers om het lerarentekort aan te pakken. Even belangrijk is daarbij ook het verhogen van het behoud omdat het beperken van (ongewenste) uitstroom een belangrijk onderdeel kan zijn in het reduceren van de personeelstekorten.
Maar hoe kan je het beste personeel behouden? Welke factoren spelen daarin een rol? En in hoeverre zijn die factoren te beïnvloeden? Aan de hand van deze vragen heeft Onderwijsregio Haaglanden aan het CAOP gevraagd een verkennend onderzoek uit te voeren. Dit onderzoek bestaat onder andere uit:
- Data-onderzoek: analyse en duiding van de onderwijsarbeidsmarkt data voor de regio Haaglanden in vergelijking met landelijke data.
- Literatuuronderzoek op het thema behoud en aantrekkelijk werkgeverschap en toelichting op het ‘werknemer-werkomgeving fit’ model
- Best practices uit andere sectoren en praktische handvatten voor schoolbesturen, schoolleiders en medewerkers bij de invulling van aantrekkelijk werkgeverschap en daarmee het behoud van leraren.
Samenvatting van het onderzoeksrapport
Het lerarentekort in het primair, voortgezet en middelbaar beroepsonderwijs is structureel en zal in de nabije toekomst verder toenemen. Daarom is het niet genoeg om alleen nieuwe leraren te werven: behoud van personeel is minstens zo belangrijk.
Wat is aantrekkelijk werkgeverschap? Aantrekkelijk werkgeverschap gaat over hoe een school en/of bestuur zich positioneert als werkgever en hoe zij omgaat met haar medewerkers. Het draait om:
- Beleid en visie: duidelijke ambities en positieve intenties.
- Praktijkbeleving: een werkomgeving waarin medewerkers zich gewaardeerd en ondersteund voelen.
- Goed werknemerschap: inzetbaarheid, innovatie en betrokkenheid van medewerkers.
Vier pijlers voor behoud
Onderzoek laat zien dat behoud vooral afhangt van een goede fit tussen medewerker en werkomgeving op vier domeinen:
- Baan: Autonomie, ontwikkelmogelijkheden, beloning en werkdruk.
- Leidinggevende: Vertrouwen, respect en inspirerend leiderschap.
- Team: Verbondenheid, samenwerking en een positieve cultuur.
- Organisatie: Gedeelde waarden, sociale veiligheid, loopbaanperspectief en goede arbeidsvoorwaarden.
Hoe beter de fit op deze 4 onderdelen, hoe positiever de medewerker zijn of haar werkomgeving beoordeelt.
Belangrijkste uitdagingen
- Werkdruk, gebrek aan inhoudelijke uitdaging en relatie met schoolleiding zijn de grootste redenen voor vertrek.
- Autonomie en zeggenschap over werktijden scoren laag.
- Ontwikkelmogelijkheden worden gewaardeerd, maar benutting van professionaliseringsbudget blijft relatief laag.
Aanbevelingen
- Voer het goede gesprek en monitor tevredenheid.
- Investeer in HRM-beleid, leiderschap en talentontwikkeling.
- Vergroot autonomie en flexibiliteit.
- Stimuleer regionale samenwerking en mobiliteit.
- Werk data-gedreven met dashboards en trends.
Conclusie: Aantrekkelijk werkgeverschap is dé sleutel om medewerkers te behouden. Met een aangescherpte focus hierop, hopen we nu en in de toekomst, continuïteit en kwaliteit van ons onderwijs te kunnen garanderen.
Figuur 1. De ‘werknemer – werkomgeving fit’, bron: Kristof-Brown et al., 2005; Van den Berg & Van den Berg, 2021, bewerking door CAOP
Uit de praktijk
Aanvullend aan het literatuuronderzoek hebben er drie interviews plaatsgevonden waarbij het thema behoud en aantrekkelijk werkgeverschap centraal is gezet.
Op de vraag Wat is aantrekkelijk werkgeverschap antwoord Nafiesa Oemed, Directeur OBS de Klimop, ‘Je zoekt naar de persoonlijke kwaliteiten van een teamlid en vervolgens benoem je deze als dé specialist op dat specifieke gebied. Je ziet dat als je mensen vervolgens de verantwoordelijkheid daarvoor geeft, dat ze deze ook nemen. En gevonden gaan worden door de rest van het team.’
Ontzettend belangrijk voor een goed personeelsbeleid is het nemen van de tijd om het ‘goede gesprek’ te voeren. Maar hoe doe je dat? ‘Door te luisteren en te delen kom je veel te weten. Worden bepaalde onderwerpen meer genoemd dan andere, dan neem je de tijd om zo’n onderwerp met elkaar beet te pakken.’ Aldus Ajolt Elsakkers, Rector Sint-Maartenscollege.
Bojana Vasiljevic, programmamanager lerarentekort ROC Mondriaan, heeft onderzoek gedaan naar de employer value proposition (EVP): over de unieke waarde die een werkgever biedt aan (potentiële) medewerkers. Ze heeft van daaruit de arbeidsmarktcommunicatie vormgegeven.
Als condities voor behoud en aantrekkelijk werkgeverschap noemt zij onder andere: het bieden van doorgroeimogelijkheden en eigenaarschap binnen de functie, waarbij medewerkers vrijheid ervaren en er aandacht is voor een gezonde balans tussen werk en privé.
Meer informatie
Voor meer informatie en met vragen over het onderzoek stuur je een e-mail aan mailbox@onderwijsregiohaaglanden.nl.